متن کامل خطبه نماز جمعه 24/07/1405
استان البرز، شهرستان کرج
توسط آیت الله حسینی همدانی
بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرِّحیمِ
اَلحَمدُالله رَبِّ العالَمینَ وَالصَّلاهُ وَالسَّلامُ عَلی سَیِّدِ الاَنبیاء وَ المُرسَلینَ
اَلعَبدِ المُوَیَّد وَالرَّسولِ المُسَدَّد اَباالقاسِمِ المُصطَفی مُحَمَّد
وَ عَلی آلِه الطَّیِبینَ الطّاهِرینَ المَعصُومِینَ سِیَّما بَقِیَّهِ اللهِ الاَعظَم فِی الاَرَضِینَ
وَاللَعنَهُ الدّائِمَه عَلی اَعدائِهِم اَجمَعینَ مِنَ الآنِ اِلَی قیامِ یَومِ الدّین
عباد الرحمن اوصیکم و نفسی بتقوی الله و طاعته. اهل تقوا هشدارهای خدای تعالی، رسول گرامی اسلام و اولیای دین را درباره مرگ و فراموش نکردن آخرت از یاد نمی‌برند. امیرالمؤمنین علیه‌السلام در ادامه توصیه‌هایی که به فرزند گرامی‌شان، امام مجتبی علیه‌السلام، داشتند، مجدداً بحث را به سمت پایان عمر و مرگ برگرداندند و فرمودند: «رُوَيْداً يُسْفِرُ الظَّلَامُ كَأَنْ قَدْ وَرَدَتِ الْأَظْعَانُ يُوشِكُ مَنْ أَسْرَعَ أَنْ يَلْحَقَ». اندکی مهلت بده؛ به‌زودی تاریکی برطرف می‌شود. گویا مسافران به منزل رسیده‌اند و آن کس که شتاب کند، به کاروان خواهد رسید.
ایشان اهل این دنیا را به مسافرانی تشبیه می‌کنند که به سمت مقصدی که در پیش دارند، در حرکت‌اند. همه با سرعت به سمت پایان زندگی حرکت می‌کنند و سرانجام به آن خواهند رسید.
امیرالمؤمنین سلام‌الله‌علیه در هر فرصتی از دل بستن به دنیا نهی کرده‌اند؛ زیرا سرچشمه انحراف انسان، همین دلبستگی است. به همین دلیل، همواره حقیقت دنیا و جایگاهی را که در برابر آخرت دارد، بیان فرموده‌اند. در این بخش نیز از تشبیهی لطیف استفاده می‌کنند و دنیا را چنین ترسیم می‌فرمایند: کمی صبر کنید؛ هوا دارد کم‌کم روشن می‌شود و قافله اهل دنیا به مقصد می‌رسد.
نگاه کنید این‌هایی که در این قافله هستند، چه کسانی‌اند. معمولاً در قافله‌هایی که حرکت می‌کنند، عده‌ای جلودار هستند و زودتر از دیگران به مقصد می‌رسند. حضرت می‌فرمایند کسانی که جلوتر بودند، با شتاب حرکت کردند و رسیدند؛ آن‌هایی هم که عقب‌تر هستند، در راه‌اند و به‌زودی می‌رسند و ملحق می‌شوند.
زندگی دنیا مانند قافله‌ای در حال حرکت است؛ کاروان مسافران حرکت می‌کند و خود را به منزل آخرت خواهد رساند. فقط کمی صبر کنید تا تاریکی شب دنیا از بین برود و افق آخرت روشن شود. همه در همین قافله در حرکت‌اند؛ کسی خارج از این قافله نیست و هیچ‌کس هم نمی‌تواند از آن فاصله بگیرد. برای مثال، گاهی در یک کاروان ممکن است کسی بگوید: شما بروید؛ من کاری در اینجا دارم و بعد خودم را می‌رسانم. اما این قافله چنین نیست؛ همه باید همراه باشند و دیر یا زود به مقصد خواهند رسید.
سپس حضرت فرمودند: «وَ اعْلَمْ يَا بُنَيَّ أَنَّ مَنْ كَانَتْ مَطِيَّتُهُ اللَّيْلَ وَ النَّهَارَ فَإِنَّهُ يُسَارُ بِهِ وَ إِنْ كَانَ وَاقِفاً وَ يَقْطَعُ الْمَسَافَةَ وَ إِنْ كَانَ مُقِيماً وَادِعا». فرزندم، بدان که آن کسی که مرکبش شب و روز است، همواره در حرکت است. این مرکب، شب و روز است؛ انسان خودش را ساکن می‌بیند، اما شب و روز در حال حرکت‌اند. برای مثال، در قطار دیده‌اید که گاهی احساس می‌کنید ساکن هستید، درحالی‌که قطار در حال حرکت است و شما را به مقصد می‌رساند. در حقیقت، ما نیز در حال حرکتیم، اما این حرکت را احساس نمی‌کنیم.
انسان همواره مسیر را می‌پیماید، هرچند در جای خود ایستاده و آسوده باشد. این بیان امیرالمؤمنین علیه‌السلام است: هنگامی که در این قافله هستیم، با چه مرکبی راه را طی می‌کنیم و مسیر را پیش می‌بریم؟ با مرکبی که انسان حتی اختیار آن را هم ندارد؛ نه می‌تواند تعیین کند که تند برود و نه می‌تواند تصمیم بگیرد که کند حرکت کند.
حضرت می‌فرمایند آن مرکب، حرکت شب و روز است؛ حرکتی که در اختیار هیچ‌کس نیست. هیچ‌یک از ما قدرت نداریم زمان شب و روز را تغییر دهیم، آن را کم کنیم یا افزایش دهیم. این امر در اختیار ما نیست. ما سوار این مرکب هستیم و او هر طور که بخواهد، به حرکت خود ادامه می‌دهد تا به آخرت، یعنی منزل آخر، برسد.
هیچ‌کس نمی‌تواند دهنه این مرکب را به دست بگیرد و آن را متوقف کند و بگوید: من می‌خواهم چند لحظه اینجا بمانم؛ شما بروید، من یک ربع یا بیست دقیقه دیگر خودم را می‌رسانم. نمی‌توانیم خودمان را برسانیم؛ باید از این خانه‌ای که در آن قرار داریم، به دارالقرار برسیم.
توجه داشته باشید که همان‌طور که مکرر در اینجا تذکر داده‌ام، این بیان امیرالمؤمنین نباید انسان را از کار بیندازد، سست کند یا بی‌تفاوت سازد؛ به این معنا که بگوید: ما چه بخواهیم و چه نخواهیم، بالاخره می‌میریم؛ پس چرا این‌همه تلاش کنیم و چرا این‌همه کار و فعالیت داشته باشیم؟
خیر، منظور این است که به دنیا دلبستگی نداشته باشیم. این نکته را مکرر عرض کرده‌ایم: انسان نباید به دنیای مذموم وابسته باشد. حضرت می‌خواهند این وابستگی را از ما بگیرند. همه ما بر اساس وظیفه و تکلیف الهی خود باید رضایت خدای تعالی را به دست آوریم و کارهای خود را بر اساس رضایت الهی انجام دهیم، نه از روی دلبستگی و حرص به دنیا. ببینید، ممکن است کار یکسان باشد؛ من و شما هر دو تلاش می‌کنیم و کار انجام می‌دهیم، اما نیت مهم است. باید ببینیم کاری که انجام می‌دهیم، در چه مسیری است و با چه نیتی آن را پیش می‌بریم.
البته اگر کارهای عادی و روزمره ما، مانند کسب درآمد، تلاش برای تأمین نیازهای خانواده، گسترش زندگی، ایجاد گشایش و فعالیت بیشتر، همگی برای خدا و در راستای عمل به دستور او باشند، تمام این کارها عبادت محسوب می‌شوند. انسان از اول صبح تا آخر شب مشغول عبادت خواهد بود؛ حتی زمانی که برای کسب درآمد تلاش می‌کند. همان‌طور که نماز خواندن عبادت است و ثواب دارد، این فعالیت‌ها نیز اگر با نیت الهی انجام شوند، عبادت‌اند.
آنچه مذمت شده، دل بستن به دنیاست؛ زیرا خدای‌ناکرده، اگر هدف انسان رسیدن به متاع دنیا باشد، آن‌گاه برای رسیدن به آن، همه‌چیز را کنار می‌گذارد و ممکن است دست به هر جنایت و هر کاری بزند تا درآمد بیشتری به دست آورد. در چنین وضعی، رضایت الهی، وظایف اجتماعی و امثال این‌ها را فراموش می‌کند.
ازاین‌رو، امیرالمؤمنین علیه افضل صلوات المصلین، همواره از دنیای مذموم سخن می‌گویند و به آخرت توصیه می‌کنند.
سپس حضرت در اینجا چند نصیحت مهم دارند که بسیار درس‌آموز است. می‌فرمایند: «وَ اعْلَمْ يَقِيناً أَنَّكَ لَنْ تَبْلُغَ أَمَلَكَ». فرزندم، به یقین بدان که به همه آرزوهایت نخواهی رسید. انسان آرزوهای زیادی دارد، اما دنیا اصلاً ظرفیت آن را ندارد که انسان به همه آرزوهایش برسد.
«وَلَنْ تَعْدُوَ أَجَلَکَ». و بیش از زمان مرگت زندگی نخواهی کرد. «وَأَنَّکَ فِی سَبِیلِ مَنْ کَانَ قَبْلَکَ». و تو در راه کسانی حرکت می‌کنی که پیش از تو رفته‌اند. «فَخَفِّضْ فِی الطَّلَبِ، وَأَجْمِلْ فِی الْمُکْتَسَبِ». پس در طلب دنیا آرام و میانه‌رو باش و در مصرف آنچه به دست آورده‌ای، نیکو عمل کن.
این‌ها نصیحت‌هایی هستند که باید توضیح داده شوند. وقت خطبه اول به پایان رسید و مباحث مهمی در اینجا مطرح است. ان‌شاءالله، در نوبت آینده و در صورت حیات، این نصایح را که در حقیقت پند و اندرز هستند، برای شما توضیح خواهیم داد.
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ
وَالْعَصْرِ ﴿۱﴾ إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِی خُسْرٍ ﴿۲﴾ إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ ﴿۳﴾
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ
اَلحَمدُالله رَبّ العالَمینَ اَلصَّلاهُ وَالسَّلامُ عَلی سَیِّدِ الاَنبیاء وَ المُرسَلینَ اَبَالقاسِمِ مُحَمَّد
وَ صَلِّ عَلَی اَمیرِالمُؤمِنینَ عَلیِ بنِ اَبی طالِب وَ عَلَی فاطِمَهَ الزَّهرا سَیِّدَهِ نِساءِ العالَمینَ
وَ عَلَی الحَسَنِ وَ الحُسَینِ سَیِّدَی شَبابِ اَهلِ الجَنَّه وَ عَلَی عَلیِ بنِ الحُسَینِ وَ مُحَمَّدِ بنِ عَلی
وَ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّد وَ موسَی بنِ جَعفَرِ وَ عَلیِ بنِ موسی وَ مَحَمَّدِ بنِ عَلی وَ عَلی بنِ مُحَمَّد
وَالحَسَنِ بنِ عَلی وَ الخَلَفِ القائِم الحُجَّه حَجَجِکَ عَلی عِبادِک وَ اُمَنائِکَ فِی بِلادِکَ
خودم و همه شما خواهران و برادران ایمانی و نمازگزاران بزرگوار جمعه را به رعایت، تقویت و استحکام تقوای الهی دعوت می‌کنم. اهل تقوا، بر اساس حکمت الهی که نعمت‌ها را تقسیم کرده است، از نعمت‌ها بهترین استفاده را می‌کنند. امیرالمؤمنین، سلام‌الله‌علیه، در حکمت چهارصد و هفتم از حکم نهج‌البلاغه فرمودند: «مَا اسْتَوْدَعَ اللَّهُ امْرَأً عَقْلًا، إِلَّا اسْتَنْقَذَهُ بِهِ يَوْماً مَا» خداوند عقل را به انسانی نداد، مگر آنکه روزی او را به کمک همان عقل نجات بخشد؛ یعنی به واسطه همان عقلی که به او داده است، نجاتش می‌دهد.
عقل در اینجا به‌صورت «عقلا» به کار رفته است. به قول ما طلبه‌ها، نکره به کار رفته و کنایه از شاخه‌های مختلف عقل است. فقط یک عقل نیست، بلکه عقل‌های مختلفی وجود دارد که خدای تعالی، بر اساس حسابی که دارد، آن‌ها را بین بندگانش تقسیم کرده است. یکی عقل معاش دارد و دیگری عقل معاد. افراد، عقول مختلفی دارند و هر شخص از عقل خاصی برخوردار است که روزی همان عقل، مشکل مهمی را برای او حل خواهد کرد. حضرت به این موضوع اشاره می‌کنند. البته بحث در اینجا درباره اصل عقل و اهمیت آن نیست، بلکه درباره همین شاخه‌های عقل است که توضیحی درباره آن وجود دارد. همین مقدار برای ترجمه کافی باشد. خدای تعالی تقوا را در همه ما زیاد بگرداند.
امروز، پنجم جمادی، سالروز ولادت بانویی است که از صلابت، صولت، عظمت، استحکام شخصیت، مقاومت و پایداری برخوردار بود؛ بانویی که دشمنانش تلاش داشتند این صفات را در او بشکنند، او را به زانو درآورند و جبهه حق را زمین‌گیر کنند، اما نتوانستند. یعنی زینب کبری، سلام‌الله‌علیها. روز پرستار نیز بر شما عزیزان گرامی و نمازگزاران محترم مبارک باشد.
عقیله بنی‌هاشم از جهات مختلف برای همه الگو است. او مظهر صفات بی‌نظیری است که همه باید از ایشان درس بگیریم و در زندگی فردی و زیست اجتماعی خود به کار ببندیم. ایشان فقط الگوی بانوان نیست، بلکه صفاتی دارد که همه می‌توانند از آن‌ها بهره ببرند.
همه ما در طول شبانه‌روز با مسائل این‌چنینی مواجه هستیم. امور مختلف، چه مثبت و چه منفی، در زندگی ما نقش دارند. گاهی امور منفی، مانند ترس، یأس، خشم، هیجان، اضطراب و امثال این‌ها، مانع حرکت انسان به سمت اهداف الهی می‌شوند. لازم است که آن‌ها را مدیریت کنیم.
قرآن کریم با معرفی سیره انبیای الهی به‌عنوان الگو، مجموعه‌ای از مهارت‌ها را به ما آموزش می‌دهد که دارای جنبه‌های شناختی، عاطفی، رفتاری و معنوی هستند. برای برطرف کردن همین موانعی که عرض شد، می‌توانیم از آنچه انبیای الهی تحت تعلیم قرآن آموخته‌اند، بهره بگیریم و مسیر زندگی را درست طی کنیم.
مطالب متعدد هستند، اما من در این نوبت فقط به یک مورد اشاره می‌کنم. نخست اینکه انسان به دلایل مختلف با فشارهای روحی و روانی مواجه می‌شود و در زندگی خود تحت فشار قرار می‌گیرد. خب، چه کار کنیم؟ یکی از مهم‌ترین الگوهای قرآن در مواجهه با چنین فشارهایی این است که به یاد بیاوریم علم و اشراف کامل خدای تعالی بر همه هستی احاطه دارد. به یاد بیاوریم که حاکم، خداست. همین یادآوری برای اهل ایمان آرامش‌آفرین است، اما برای منحرفان، تهدیدی جدی به شمار می‌رود.
در آیه هفتاد و ششم سوره مبارکه یاسین فرمود: «فَلَا يَحْزُنْكَ قَوْلُهُمْ إِنَّا نَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ». این آیه بسیار ویژه است. «فَلَا يَحْزُنْكَ قَوْلُهُمْ»؛ حرف‌های بی‌جا و بی‌منطق مشرکان، کفار، یهود و منافقان تو را غصه‌دار و محزون نکند؛ چراکه آنچه را پنهان می‌دارند و آنچه را آشکار می‌کنند، «إِنَّا نَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ»، هر دو را می‌دانیم؛ خداوند می‌فرماید که همه آن‌ها را می‌دانیم. می‌بینید که این آیه هم باعث دلگرمی اهل ایمان است و هم هشدار و نهیبی به جبهه باطل به شمار می‌رود.
نکته دیگر این است که حتی انبیای الهی، با وجود برخورداری از قوی‌ترین روحیه‌ها و محکم‌ترین انگیزه‌ها، باز هم در مواقعی نیاز پیدا می‌کنند که روحیه‌شان تقویت شود. در اینجا خدای تعالی به پیامبر فرمود. بنابراین، خدای تعالی بیانی کلیدی و کاربردی دارد: «لَا يَحْزُنْكَ»؛ محزون نباش. صریح و روشن می‌فرماید که نباید چیزی از این امور باعث حزن و اندوه شود.
در این الگوی الهی، انسان یاد می‌گیرد که بداند و بفهمد رنج، فشار، تهمت و امثال این‌ها، همگی زیر نظر خدای تعالی هستند؛ خدایی که عادل و قادر است. وقتی انسان این موضوع را بفهمد، تحمل سختی آسان خواهد شد و حرکت نیز متوقف نمی‌شود، بلکه انسان به حرکت خود ادامه می‌دهد.
علاوه بر این، وقتی بدانیم که سنت الهی این است که میان صبر و بلا نیز موازنه برقرار کرده است، بهتر می‌توانیم این شرایط را درک کنیم. فرمود: «إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يُنْزِلُ الصَّبْرَ عَلَى قَدْرِ شِدَّةِ الْبَلَاءِ». در بعضی عبارات آمده است: «عَلَى قَدْرِ الْمُصِيبَةِ». خدای تعالی میان صبر و بلا موازنه برقرار کرده است.
پس یاد می‌گیریم که هنگام مواجهه با مصیبت‌ها، مشکلات و سختی‌هایی که برای ما پیش می‌آیند، چه عامل درونی داشته باشند و چه عامل بیرونی، چه دشمن آن‌ها را ایجاد کرده باشد و چه خودمان برای خودمان به وجود آورده باشیم، بدانیم که خداوند ناظر است و می‌بیند؛ او عادل، قادر و حکیم است و حساب امور در دست اوست. در این صورت، دلسردی، رها کردن کار و امثال این‌ها کنار می‌روند.
رسول خدا چقدر مورد ایذا و آزار قرار گرفتند! دشمنان چقدر ایشان را اذیت و آزار کردند. «فَلَا يَحْزُنْكَ»؛ رسول خدا، محزون نباش. این دستورالعمل قرآنی برای پایداری و استمرار حرکت و برای تاب‌آوری در شرایط پیچیده است. همین الآن نیز دستور قرآن برای ما در شرایط سخت جنگی، محاصره و مسائل و مشکلات اقتصادی، همین است. ما این‌ها را از زندگی رسول خدا و پس از ایشان، از اهل‌بیت، علیهم‌السلام، یاد می‌گیریم.
قله این دستورالعمل قرآنی را از زینب کبری، سلام‌الله‌علیها، یاد می‌گیریم. در مصائبی که در طول حیات آن بزرگوار، از مدینه و کربلا تا کوفه و شام، برای ایشان پیش آمد، در شدیدترین فشارهای روحی و عاطفی که بر اثر شهادت عزیزانش و اصالت خودش و نزدیکانش به وجود آمد، یک کلام داشت: «وَمَا رَأَيْتُ إِلَّا جَمِيلًا». این عبارت، در واقع، همان «فَلَا يَحْزُنْكَ» است؛ چراکه خداوند دارد می‌بیند و وعده داده است. خداوند فرموده است: «إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا».
علم به اشراف خداوند، ریشه آرامش زینب کبری، سلام‌الله‌علیها، بوده است و ریشه آرامش همه کسانی است که در همان مسیر قدم برمی‌دارند. کسی که زینبی فکر می‌کند، در برابر اموری که برایش پیش می‌آیند، آرام است. «كَفَى بِاللَّهِ»؛ خداوند دارد می‌بیند و شاهد است. همه چیز در محضر و منظر اوست.
امروز، ما نیز در مواجهه با دشمنی‌های مستکبران، به‌خصوص آمریکایی‌ها و صهیونیست‌های پلید، از همین دستورالعمل‌ها بهره می‌بریم؛ همان‌جا که فرمود: «وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ». خوب می‌دانیم که نصرت الهی و پیروزی جبهه حق نزدیک است، اما تا آن روز، شعار همراه با شعور ما، لعن بر آمریکاست.
نور ولادت دختر امیرالمؤمنین، علیه‌السلام، بر جهان می‌تابد و مفاهیم صبر، ایثار و مقاومت با نام پرستاران پیوند می‌خورد. نام‌گذاری روز پرستار در روز ولادت عقیله بنی‌هاشم، پیوندی میان دو رسالت است: رسالت ایستادگی در برابر سختی‌ها و مشکلات پیچیده و بی‌شمار، و رسالت تسکین دادن به رنج‌های انسانی.
پرستاران در میانه جنگ، درد و بیماری، صبوری زینبی را وجهه همت خود قرار می‌دهند. آن‌ها در مسیر خدمت، فراتر از یک شغل، مسیری برای رسیدن به کمال انسانی را برگزیده‌اند. البته ممکن است در عرصه‌های مادی و محاسبات دنیوی، حق این افراد و این عزیزان فداکار به‌درستی ادا نشود و با محدودیت‌هایی روبه‌رو باشند، اما حقیقت بزرگ این است که ارزش خدمت صادقانه از مرزهای مادی فراتر می‌رود.
هر لحظه دلسوزی، هر مراقبت بی‌منت و هر قدمی که پرستاری برای آرامش یک دردمند برمی‌دارد، ثوابی ماندگار و اجری بی‌کران برای او ثبت می‌کند. این، معامله‌ای معنوی با خدای تعالی است که پاداش آن نیز آرامشی است که در روح خود پرستار جاری می‌شود.
شاید بتوان برای نام‌گذاری روز ولادت زینب کبری، سلام‌الله‌علیها، به‌عنوان روز پرستار، این مناسبت را نیز مطرح کرد که بر پیکره دین و اسلام، آسیب‌ها و جراحاتی وارد شد و سختی‌هایی به وجود آمد. در آن مقطع، زینب کبری، سلام‌الله‌علیها، به‌خوبی از دین پرستاری کرد؛ به‌خوبی از دین مراقبت و حفاظت کرد تا زمانی که امام معصوم، علیه‌السلام، در جایگاه امامت خود مستقر شود و کارش را آغاز کند. ایشان در حفظ، سلامت و مراقبت از دین، به‌خوبی عمل کرد.
بنابراین، شاید این جهات و مسائلی بسیار مهم‌تر و عمیق‌تر از این‌ها باعث شد که رهبر معظم انقلاب، وقتی سخن از فراراهبرد فرهنگی و تربیتی به میان آوردند، در بیان ذکر مصادیق به پرستاران اشاره کنند. ایشان می‌توانستند موارد فراوانی را بیان کنند، اما یکی از مصادیق مهم را پرستاران برشمردند تا اهمیت موضوع برای مسئولان محترم ملموس‌تر شود و در برنامه‌ریزی‌های مادی و معنوی، توجه بیشتری به این قشر خدوم داشته باشند.
در این روز مبارک، از همه پرستاران عزیزی که با روحیه ایثارگری مراقب سلامت افراد جامعه هستند، قدردانی می‌کنم. از خدای تعالی برای آن‌ها عزت، توفیق و پاداشی معادل صبری که در مسیر خدمت به کار می‌گیرند، مسئلت می‌کنم.
در جلسه قبل، بحث سامری و گوساله‌اش را مطرح کردیم که یکی از فتنه‌های چندلایه زمان انبیای الهی بود و امام‌المسلمین در پیام اربعین امام شهید به آن تذکر دادند.
و اینکه این فتنه، پس از رسالت و حتی پس از رسالت رسول خدا نیز تا امروز ادامه داشته و در هر دوره‌ای به شکلی خود را نشان داده است. بنابراین، مسئله مهمی است و باید آن را به‌خوبی فهمید، مصادیق آن را شناخت و در دامش نیفتاد. این فتنه‌ای است که فقط یک فرد را مبتلا نمی‌کند، بلکه فتنه سامری جامعه را از بین می‌برد. ازاین‌رو، شناخت آن اهمیت دارد.
در طول دوران نبوت انبیای الهی تا زمان رسول خدا، یکی دو فتنه بزرگ واقع شد. یکی از آن‌ها فتنه سامری و دیگری فتنه قارون بود. این فتنه بسیار مهم است. پس از آن، در زمان پیامبر نیز فتنه‌ای شبیه به این فتنه و با الگوبرداری از آن شکل گرفت و این مسئله تا امروز ادامه داشته است. باید آن را به‌خوبی شناخت و تحلیل کرد تا انسان در زمان‌های خاص گرفتار آن نشود.
اصل لغزش قوم بنی‌اسرائیل، یعنی قوم موسی، علیه‌السلام، زمانی بود که حجت خدا در میان امت حاضر نبود و این اتفاقات رخ داد. عرض کردم که ابتدا باید خود سامری و روش او را به‌خوبی بشناسیم.
ویژگی‌هایی که سامری داشت، مشخص شد. نخست اینکه از خاندان نبوت و نسل چهارم حضرت یعقوب، علیه‌السلام، بود؛ بنابراین، شرافت انتساب داشت. این اولین ویژگی او بود.
دوم اینکه هنرمند بود، فناوری می‌دانست، با تکنولوژی آشنا بود و از این امور سررشته داشت. همین قوم موسی که در مقطعی حتی بلد نبودند یک صندوق بسازند تا موسی را داخل آن بگذارند و به رود نیل بفرستند، پس از مدتی که تحت تعلیم یکی از اولیای خدا قرار گرفتند، حضرت موسی آمد و به آن‌ها تعلیم داد. آن‌ها صنعت آموختند، دانشمند شدند و علم پیدا کردند. در میان همین قوم، کسی پیدا شد که از طلا گوساله‌ای ساخت.
دوران مدیریت و رهبری حضرت موسی، دورانی بود که این قوم رشد علمی و صنعتی پیدا کردند. البته رگه‌های بت‌پرستی و جاهلیت در آن‌ها قوی بود. خلاصه، سامری با گوساله‌ای که از طلا ساخت، توانست هم بر چشم و هم بر گوش افراد اثر بگذارد؛ یعنی بر راه‌های درک و شناخت انسان تأثیر بگذارد. چشم و گوش، دو ابزار مهم دریافت انسان هستند و سامری توانست این دو حس مهم را در اختیار بگیرد. این هم هنر دوم او بود.
سوم اینکه قدرت اقناع مخاطب داشت و می‌توانست بر افکار عمومی تأثیر بگذارد. خوب به مطالبی که عرض می‌کنم توجه کنید. بعضی از همین مکتب سامریسم که در کشور وجود دارد، با حرف زدن چنان طرف مقابل را خام می‌کنند و بر او تأثیر می‌گذارند که برخلاف مبانی خودش عمل کند. همه می‌فهمند دارد باطل می‌گوید، اما تحت تأثیر قرار می‌گیرند.
سامری برای رسیدن به هدفش، یعنی قانع کردن مردم، از هر وسیله‌ای، ولو دروغ، استفاده می‌کرد. به دروغ گفت: «هَذَا إِلَهُكُمْ وَإِلَهُ مُوسَى»؛ این خدای شما و خدای موسی است. در آیه هشتاد و هشتم سوره طه، به این موضوع اشاره شده است. خداوند موسی، خدایی داشت و این همان خدای موسی است. «هَذَا إِلَهُكُمْ وَإِلَهُ مُوسَى». او می‌گفت: مگر این‌گونه نبود که خدای موسی در شجره تجلی کرد؟ همان خداست که اکنون، نعوذبالله، در گوساله تجلی کرده است. آن زمان از طریق درخت تکلم کرد و اکنون از طریق گوساله تکلم می‌کند.
می‌بینید که امروز نیز با ابزارهای پیشرفته، سکوها و رسانه‌های مجازی و غیرمجازی، به‌صورت هدفمند شایعه‌سازی می‌کنند و بین مردم و مقدساتشان، بین مردم و دولت و بین مردم و رهبری، شک و تردید ایجاد می‌کنند. یکی از اهدافشان از بین بردن اعتماد است. حرف می‌زنند، اما با هر کلمه‌ای دل مردم را خالی می‌کنند و امید را از بین می‌برند. رهبری می‌فرمایند تا می‌توانید جامعه را امیدوار کنید، اما این‌ها برعکس عمل می‌کنند.
دروغ، مهم‌ترین ابزار آن‌هاست. حتی حاضرند برای رسیدن به امیال خود به امیرالمؤمنین سلام‌الله‌علیه، و سیدالشهدا، علیه‌السلام، نیز دروغ ببندند و ادعا کنند که آن‌ها اهل مذاکره بودند و با طاغوت نشستند و مذاکره کردند؛ درباره غنی‌سازی، مسائل هسته‌ای و مذاکرات، چقدر دروغ گفتند! مطالبی را که عرض می‌کنم، خودتان تطبیق کنید. این هم ویژگی سوم او بود.
چهارم اینکه سامری از جاهلیت فرعونی که در ذهن جامعه وجود داشت، استفاده کرد. او از آنچه جامعه به آن علاقه داشت، بهره می‌برد و از مقدسات مردم سوءاستفاده می‌کرد. از جای پای جبرئیل مقدار خاکی برداشت؛ خاک متبرک را در مسیری غلط به کار گرفت. او از تمایلات منحط باقی‌مانده از فرهنگ جاهلی فرعونی، مانند بت‌پرستی، گاوپرستی و زراندوزی، و از جذابیت طلا بهره برد. بنابراین، زمینه‌های اجتماعی کمک فراوانی به سامری کردند.
گرایش به پرستش خدای دیدنی در میان آن‌ها بسیار رواج داشت. حتی در مقطعی، حضرت موسی را تهدید کردند که اگر خدا را نبینیم، ایمان نمی‌آوریم: «وَإِذْ قُلْتُمْ يَا مُوسَى لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى نَرَى اللَّهَ جَهْرَةً»؛ ما تا خدا را آشکارا نبینیم، به تو ایمان نمی‌آوریم.
موضوع دیگر این است که وقتی آن معجزه بزرگ، یعنی شکافته شدن دریا، واقع شد و آن‌ها از دریا عبور کردند و به قومی رسیدند که بت‌پرستی می‌کردند، از موسی تقاضای بت‌پرستی کردند و گفتند که ما هم مانند این‌ها باشیم: «وَجَاوَزْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتَوْا عَلَى قَوْمٍ يَعْكُفُونَ عَلَى أَصْنَامٍ لَهُمْ قَالُوا يَا مُوسَى اجْعَلْ لَنَا إِلَهًا كَمَا لَهُمْ آلِهَةٌ». ببینید، می‌گویند: این‌ها خدا دارند، ما هم خدا می‌خواهیم؛ یعنی می‌خواهند خدا را ببینند.
این مسئله هنوز هم وجود دارد. ببینید، موشک هوا کرده‌ایم، ماهواره فرستاده‌ایم، دانشمندان فراوانی داریم و چه کارهای مهم و ارزشمندی انجام داده‌ایم؛ اما در خیابان‌ها و کنار خیابان‌ها، دکه‌هایی وجود دارند که در آن‌ها بت می‌فروشند. مانند همین دکه‌هایی که اکنون وجود دارند، بت‌فروشی می‌کنند. برای این افراد باید امور محسوس باشد.
سامری شرایط اجتماعی را برای بت‌پرستی مناسب دید و کارش را آغاز کرد و موفق هم شد. حواسمان به الگوی سامری باشد. می‌شنوید که عده‌ای به‌محض اینکه فرصت مناسبی پیدا می‌شود یا دشمن به خطر می‌افتد، شروع می‌کنند به نفع دشمن حرف زدن و صحبت کردن. آن‌ها از گذشته به نفع خودشان بهره‌برداری می‌کنند، درحالی‌که قبلاً همه این امور در اختیار خودشان بود. آن‌ها وضعیت معیشت و اقتصاد را به اینجا کشاندند، اما مشکلات را به تحریم‌ها، جنگ و امثال این‌ها مرتبط می‌کنند؛ درحالی‌که تمام مسئله این نیست. وقتی ریشه‌یابی کنیم، می‌بینیم بخش عمده‌ای از آن به خود آن‌ها مربوط است.
یکی دیگر از ویژگی‌های سامری، زمان‌شناسی و فرصت‌طلبی او بود. این هم نکته مهمی است و از ویژگی‌های او به شمار می‌رود. سامری دقیقاً زمانی مردم را به پرستش گوساله دعوت کرد که رهبر جامعه حضور نداشت. او دید که بهترین فرصت فراهم شده است. از عدم حضور رهبر، شبهه درست کرد و شایعه مرگ او را مطرح کرد؛ و همین مسئله زمینه انحراف و اختلاف در جامعه را فراهم کرد.
این موضوع بسیار مهم است. الگویی که سامری ایجاد کرد، همان الگویی است که امروز نیز تلاش می‌کند جامعه را دوقطبی کند. به حرف‌های بی‌ربط و نظریه‌هایی که مطرح می‌شوند، دقت کنید. این‌ها تلاش می‌کنند گروه‌های سیاسی، مذهبی و اجتماعی را در مقابل یکدیگر قرار دهند. الگوی سامری، همان روش سامری است که می‌کوشد این گروه‌ها را مقابل هم قرار دهد. دوقطبی‌سازی و قرار دادن افراد در برابر یکدیگر، همان تله سامری است.
کسانی که باید پاسخ‌گوی اعمال خود و خسارت‌های فراوانی باشند که به کشور وارد کرده‌اند، اکنون مدعی شده‌اند و طلبکارانه سخن می‌گویند. طرفی که جایش در زندان است، به صداوسیما آمده است. به او فرصت جبران داده‌اند تا بیاید و صحبت کند، از مردم دفاع کند، از انقلاب دفاع کند، در مسیر درست حرکت کند و امیدآفرینی کند، اما به‌جای آن، خزعبلات مطرح می‌کند.
گاهی نیز در همین خیابان، عده‌ای پلاکاردهایی را بلند می‌کنند که در نهایت مشخص نمی‌شود آیا آمده‌اند با آمریکا و اسرائیل بجنگند یا قصد دارند برای آن‌ها بجنگند. این مسئله بسیار روشن است. اگر نوشته شما در این مقطع باعث کشمکش و ایجاد اختلاف شود، همان‌طور که رهبری فرموده‌اند، حتی اگر حرف درستی هم باشد، کمک به دشمن است؛ چه برسد به اینکه شما باعث کدورت، دعوا، کشمکش، زد و خورد و امثال این‌ها شوید. در مقابله با دشمن، دشمن را شاد نکنید. بعضی از این اعمال، همان کار گوساله سامری را انجام می‌دهند. باید بسیار دقیق بود و مراقب بود.
به هر تقدیر، سی‌وپنج روز از وعده موسی گذشت؛ یعنی سی روز سپری شد و پنج روز دیگر نیز صبر کردند. در این پنج روز، زمزمه‌ها را آغاز کردند و پیوسته به زمزمه‌پردازی پرداختند. سپس سامری مردم را وادار کرد که طلاهایشان را بیاورند. گفت طلاهایتان را بردارید و بیاورید؛ کاری دارم. سه روز طول کشید تا این طلاها را ذوب کرد و از آن‌ها گوساله‌ای ساخت. تا روز سی‌ونهم، گوساله را آماده کرد. آن را به‌گونه‌ای ساخته بود که وقتی باد در آن دمیده می‌شد، صدای گوساله و گاو از آن درمی‌آمد.
سپس، در روز سی‌ونهم، مردم دین خود را از دست دادند؛ و روز چهلم حضرت موسی آمد. دقت کنید که عنصر کاردان، نفوذی و فرصت‌طلب، برای رسیدن به قدرت، بهترین کار را در بت‌پرستی مردم می‌دید. او در هر زمانی، آن چیزی را که مطلوب بود، تشخیص می‌داد.
مردمی که ضعف فکری داشتند، دارای روحیه‌ای حس‌گرایانه بودند؛ یعنی کسانی که بر اساس شناخت حسی، جهان را می‌شناسند و با معیارهای حسی ایمان می‌آورند. اگر حس آن‌ها عوض شود یا متعلق حسشان تغییر کند، دست از ایمان خود برمی‌دارند. چوب و عصا را می‌بینند و سپس مار را مشاهده می‌کنند و ایمان می‌آورند؛ اما وقتی گوساله صدا می‌کند، دست از ایمان خود می‌کشند. بحث معجزه را باید جداگانه مطرح کنم؛ زیرا عقل است که معجزه بودن را درک می‌کند. اگر عقل این موضوع را درک کند، دیگر کار سامری در انسان اثر نمی‌کند و او را به ارتداد نمی‌کشاند. دعوت مکرر قرآن کریم به عقل و عاقل بودن، به همین جهت است.
خلاصه آنچه در این نوبت عرض می‌کنم، این است که خدای تعالی با معرفی چهره‌ای به نام سامری، جریانی را در جامعه دینی معرفی می‌کند که با بهره‌گیری از ضعف‌های اعتقادی، فرهنگی و اجتماعی مردم، آن‌ها را از مسیر حق و ولایت الهی منحرف می‌کند.
این جریان به‌صورت مستقیم وارد عمل نمی‌شود، بلکه برای فریب مردم از ابزارهای دینی و مقدسات، طلا و ثروت و پول، کارهای نو و خلاقانه، فضای مجازی و امثال این‌ها استفاده می‌کند. عناد با نظام اسلامی و ولایت الهی، داشتن ظاهر دینی و باطن انحرافی، فرصت‌طلبی و بهره‌گیری از خلأهای جامعه، اغواگری و ایجاد جنگ‌های ادراکی، سوء استفاده از جذابیت‌های هنری و رسانه‌ای، ایجاد تفرقه و اختلاف با هدف تضعیف نظام دینی، شایعه پراکنی برای ایجاد شک و تضعیف اقتدار مرکزی برای ایجاد آشوب، استفاده از احساسات مردم برای هدایت بی‌جهت مردم، همه این‌ها ابزاری شد که سامری توانست امت موسی را به عقب برگرداند.
چگونه باید با این فتنه مواجه شد؟ فتنه سامری و جریان‌های شبیه سامری را در این دوره چگونه باید مهار کرد؟ طبق سیره حضرت موسی، راه‌هایی را می‌توانیم برشماریم که ان‌شاءالله، در نوبت دیگر و در صورت حیات، فرصت باشد آن‌ها را برای شما بیان کنم و توضیح دهم.
دو نکته نیز لازم است تذکر داده شود. نکته اول اینکه، الحمدلله، یمن با قدرت و صلابت در حال نبرد با دشمن صهیونیستی است و پیشروی مناسبی دارد. ما برای پیروزی رزمندگان یمنی تا پیروزی نهایی آن‌ها، ان‌شاءالله، دعا می‌کنیم. البته این سؤال را نیز داریم که چرا در اوج موفقیت‌های جبهه مقاومت، هنگامی که نفس‌های دشمن به شماره می‌افتد، بعضی‌ها به دشمن نفس مصنوعی می‌دهند و تلاش می‌کنند او را از مخمصه نجات دهند؟
جایی خواندم که رهبر انصارالله درباره مذاکره گفته بود: ما مذاکره نمی‌کنیم. هر کسی با آمریکا مذاکره کند، از الاغ هم احمق‌تر است. ایشان چنین سخنی گفته بود؛ اما تا آنجا که ما می‌دانیم، الاغ این‌گونه است که اگر در مسیری حرکت کند و پایش در چاله‌ای برود، حتی اگر ده سال بعد او را از همان مسیر عبور دهند و آن چاله را نیز پر کرده باشند، باز هم از کنار آن مسیر عبور می‌کند و دیگر از همان‌جا نمی‌رود؛ یعنی برای این کار بسیار مراقب است.
این نکته‌ای بود که می‌خواستم درباره یمن عرض کنم. دعا کنیم که ان‌شاءالله، در مسیری که در پیش گرفته‌اند، موفق باشند.
مطلب بعد اینکه آمریکای جنایتکار، چون دستش از همه‌جا کوتاه شده است، وارد تقابل روایت‌های تمدنی شده تا شاید بتواند خسارت‌های خود را جبران کند و برای خودش وجهه‌ای بسازد. لازم است جبهه انقلاب نیز با قوت به این پروژه دشمن پاسخ دهد.
مطالبی را یادداشت کرده‌ام تا درباره برخی از خزعبلاتی که آن مردک گفته بود، پاسخ دهم؛ اما چون بحث بسیار طولانی می‌شود، آن را به فرصت دیگری موکول می‌کنم؛ فرصتی که بتوان درباره وجهه تمدنی ایران، جایگاه آن و بالندگی‌هایی که پس از اسلام پیدا کرده است، و نیز وضعیت آن کشور مشخص، صحبت کرد.
نکته بعدی، مسئله کشف حجاب اجباری است که در کشور آذربایجان رخ داده است. این موضوع لایه‌های مختلفی دارد و باید به‌صورت مستقل به علل آن پرداخت؛ اینکه چرا چنین کاری انجام می‌دهند و ریشه‌های آن چیست. اینکه چرا در این مقطع، در آن مکان و در میان کشورهای اسلامی، چنین اتفاقی رخ می‌دهد، جای تأمل دارد. نودوهفت درصد مردم این کشور مسلمان‌اند و حاکمان آن نیز از تفکر خاصی بهره می‌برند؛ اما چرا چنین اتفاقی در آنجا و در این مقطع رخ می‌دهد؟ این پرسش‌ها را باید در جای خود بررسی کرد.
بااین‌حال، این خیزش درونی که در میان مردم ایجاد شده و قیامی که به راه انداخته‌اند و اعتراضی که انجام داده‌اند، واکنشی درست است؛ واکنشی که شایسته است هر کشور اسلامی در برابر چنین جریانی از خود نشان دهد و در مقابل کشف حجاب اجباری بایستد.
البته در اینجا سؤال دیگری نیز مطرح می‌کنیم: آیا کشوری اسلامی که با قوانین اسلامی چنین رفتاری دارد، صلاحیت میزبانی اجلاس همکاری اسلامی را دارد یا ندارد؟
مناسبت‌های دیگری نیز در این هفته وجود دارد؛ از جمله پیوند اولیا و مربیان، پارالمپیک، روز تربیت بدنی و ورزش و روز نسل‌کشی کودکان و زنان فلسطینی. این مناسبت‌ها نیز وجود داشته‌اند که دیگر فرصت پرداختن به آن‌ها نیست.
عزیزانی هم که امروز مهمانشان هستیم و میزبانشان شده‌ایم، و مسئول بزرگوارشان مطالبی را بیان فرمودند، همین مقدار کافی باشد تا نوبت بعد، ان‌شاءالله.
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ
قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ﴿١﴾ اللَّهُ الصَّمَدُ ﴿٢﴾ لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُولَدْ ﴿٣﴾ وَلَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُوًا أَحَدٌ ﴿۴﴾
